Iranian journal of Health Research and Development

fa عوامل مرتبط با شاخص های تغذیه ای کودکان زیر پنج سال در منطقه ترشیز خراسان رضوی Factors Associated with Nutritional Indicators among Under-Five Children in the Torshiz Region, Razavi Khorasan تخصصي Special پژوهشي Original <div style="text-align: justify;">سابقه و هدف: سوءتغذیه در کودکان زیر پنج سال یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در کشورهای در حال توسعه است و می‌تواند پیامدهای کوتاه‌مدت و بلندمدت بر رشد، تکامل و بقا داشته باشد. مطالعه حاضر با هدف تعیین عوامل مرتبط با شاخص های تغذیه (کوتاه قدی، لاغری، کم وزنی) کودکان زیر پنج سال در منطقه ترشیز (کاشمر، خلیل آباد، بردسکن،کوهسرخ) خراسان رضوی در سال 1402 انجام شد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه مقطعی، داده‌های مربوط به کودکان ۲ تا ۵ ساله ساکن منطقه ترشیز از سامانه الکترونیکی سلامت «سینا» استخراج و تحلیل شد. کودکان بر اساس نمره Z شاخص‌های تغذیه‌ای به دو گروه تقسیم شدند: گروه مبتلا به سوءتغذیه شامل کودکانی که حداقل یکی از شاخص‌های کوتاه‌قدی، لاغری یا کم‌وزنی (با نمره Z کمتر از 2-) داشتند، و گروه مقایسه شامل کودکان با شاخص‌های تغذیه‌ای طبیعی. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 25 و مدل‌های رگرسیون لجستیک چندمتغیره انجام شد. یافته‌ها: مجموعاً ۴۲۱۸ کودک (در هر گروه ۲۱۰۹ کودک) وارد مطالعه شدند. بیشترین شیوع کم وزنی(50 درصد)، لاغری (86/42درصد) و کوتاه قدی (93/40درصد) در شهرستان کاشمر مشاهده شد. پس از حذف اثر عوامل مخدوش‌کننده، متغیرهای کم‌وزنی هنگام تولد (16/27-7/1؛ 95 درصد فاصله اطمینان، 02/3=AOR)، سن مادر (20/7-26/1؛ CI95%، 01/4=AOR)، ناامنی غذایی (64/2-11/1؛ CI95%، 71/1=AOR)، و شغل آزاد مادر (48/4-42/1؛ CI95درصد، 52/2=AOR) بطور معنی داری با افزایش شانس سوءتغذیه ارتباط داشتند. قد هنگام تولد (89/0-71/0؛ CI95%، 80/0=AOR)، تحصیلات دانشگاهی مادر (85/0-22/0؛ CI95%، 43/0=AOR) و مصرف ترکیبی شیر مادر و شیر مصنوعی در ۶ ماهگی (78/0-18/0؛ CI95درصد، 36/0=AOR) نقش محافظتی در برابر سوءتغذیه داشتند. نتیجه گیری: کم‌وزنی هنگام تولد، سن بالاتر مادر، ناامنی غذایی و اشتغال آزاد مادر با افزایش خطر سوءتغذیه، و قد هنگام تولد، تحصیلات دانشگاهی مادر و تغذیه ترکیبی در شش ماهگی با کاهش آن مرتبط بودند. این نتایج اهمیت عوامل مادری و خانوادگی و مراقبت‌های اوایل زندگی در پیشگیری از سوءتغذیه کودکان را نشان می‌دهد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Undernutrition among children under five years of age is one of the most important public health challenges in developing countries and can have short- and long-term consequences for growth, development, and survival. This study aimed to determine factors associated with nutritional indicators (stunting, wasting, and underweight) among children under five years of age in the Torshiz region (Kashmar, Khalilabad, Bardaskan, and Kuhsorkh), Razavi Khorasan Province, in 2023. Methods: In this cross-sectional study, data on children aged 2–5 years living in the Torshiz region were extracted from the electronic health system “SINA” and analyzed. Based on Z-scores of nutritional indicators, children were classified into two groups: the undernourished group, including children with at least one indicator of stunting, wasting, or underweight (Z-score < −2), and the comparison group, including children with normal nutritional indicators. Data analysis was performed using SPSS version 25 and multivariable logistic regression models.. Results: A total of 4,218 children (2,109 in each group) were included in the study. The highest prevalence of underweight (50%), wasting (42.86%), and stunting (40.93%) was observed in Kashmar County. After adjusting for potential confounders, low birth weight (AOR = 3.02; 95% CI: 1.70–27.16), higher maternal age (AOR = 4.01; 95% CI: 1.26–7.20), household food insecurity (AOR = 1.71; 95% CI: 1.11–2.64), and maternal self-employment (AOR = 2.52; 95% CI: 1.42–4.48) were significantly associated with increased odds of undernutrition. Birth length (AOR = 0.80; 95% CI: 0.71–0.89), maternal university education (AOR = 0.43; 95% CI: 0.22–0.85), and combined breastfeeding and formula feeding at six months of age (AOR = 0.36; 95% CI: 0.18–0.78) were protective against undernutrition. Conclusion: Low birth weight, higher maternal age, food insecurity, and maternal self-employment were associated with an increased risk of undernutrition, whereas greater birth length, maternal university education, and combined feeding at six months were associated with a reduced risk. These findings highlight the importance of maternal and household factors and early-life care in preventing child undernutrition.</div> سوء تغذیه, کم وزنی, کوتاه قدی, لاغری, کودکان Malnutrition, Underweight, Wasting, Stunting, Children 71 82 http://jhrd.trjums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-170-1&slc_lang=fa&sid=1 زهرا امیری amirikz4002@mums.ac.ir 0933705018 No MSc in Epidemiology, Department of Epidemiology, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. کارشناسی ارشد، گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد. احسان موسی فرخانی FarkhaniE@mums.ac.ir 0933705018 No Assistant Professor, Department of Epidemiology, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. استادیار، گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد. امید امامی emamio1@mums.ac.ir 0933705018 No MSc in Epidemiology, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. کارشناس ارشد اپیدمیولوژی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد. Masoume Sadeghi معصومه صادقی Sadeghims@mums.ac.ir 0933705018 0000-0001-9648-4684 Yes Assistant Professor, Department of Epidemiology, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. استادیار، گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد