fa روندهای زمانی شیوع و بار بیماری سل در ایران، 1371 تا 1401: یک تحلیل ۳۰ ساله عمومى General پژوهشي Original <strong>سابقه و هدف</strong>: همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی است و پایش روندهای بلندمدت آن برای ارزیابی اثربخشی برنامه‌های کنترل بیماری ضروری است. این مطالعه با هدف بررسی روند 30 ساله شیوع و بار بیماری سل در ایران طی سال‌های 1371 تا 1401 انجام شد.&nbsp;<br> <br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این مطالعه اکولوژیک-توصیفی با استفاده از داده‌های مطالعه بار جهانی بیماری‌ها انجام شد. شاخص‌های شیوع و سالهای عمر تطبیق شده بر اساس ناتوانی (دالی) ناشی از سل در ایران، منطقه مدیترانه شرقی و جهان به‌صورت نرخ استانداردشده سنی در هر 100 هزار نفر جمعیت استخراج و تحلیل شدند. برای ارزیابی روندهای زمانی از مدل Joinpoint و شاخص متوسط درصد تغییر سالانه استفاده شد و سطح معنی‌داری 0/05 در نظر گرفته شد.<br> <br> <strong>یافته‌ها</strong>: یافته های مطالعه نشان داد دالی و شیوع ناشی از سل با نرخ متوسط تغییر سالانه 4/50-&nbsp; و 39/0- روندی کاهشی داشته اند (p<0.001). در زیرگروه‌ها، روند دالی و شیوع سل حساس به دارو کاهشی بوده، اما سل مقاوم به چند دارو و سل فوق‌مقاوم به دارو روند افزایشی داشته اند (p<0.001).<br> <br> <strong>نتیجه گیری:</strong> اگرچه بار کلی سل در ایران طی سه دهه گذشته کاهش یافته است، افزایش انواع مقاوم به دارو نشان می‌دهد که تقویت تشخیص زودهنگام، پایش مقاومت دارویی و درمان هدفمند همچنان ضروری است. <strong>Background:</strong> Tuberculosis (TB) remains one of the most significant public health challenges, and monitoring its long-term trends is essential for evaluating the effectiveness of disease control programs. This study aimed to assess the 30-year trend of TB prevalence and disease burden in Iran from 1994 to 2023.<br> <br> <strong>Methods</strong>: This ecological descriptive study was conducted using data from the Global Burden of Disease study. Indicators of TB prevalence and disability-adjusted life years (DALYs) in Iran, the Eastern Mediterranean Region, and globally were extracted and analyzed as age-standardized rates per 100,000 population. Temporal trends were assessed using the Joinpoint regression model and the average annual percent change (AAPC), with a significance level set at 0.05.<br> <br> <strong>Results</strong>: The findings indicated a decreasing trend in both DALYs and TB prevalence, with AAPCs of &minus;4.50 and &minus;0.39, respectively (P <0.001). In subgroups, both DALYs and prevalence of drug-susceptible TB showed declining trends, whereas multidrug-resistant TB and extensively drug-resistant TB demonstrated increasing trends (P <0.001).<br> <br> <strong>Conclusion</strong>: Although the overall burden of TB in Iran has declined over the past three decades, the rising trend of drug-resistant forms highlights the continued need for strengthened early detection, surveillance of drug resistance, and targeted treatment strategies.&nbsp; &nbsp;&nbsp;<br> <br> <strong>Keywords:</strong> <span style="color:#2980b9;">Disability-adjusted life years, Global Burden of Disease, Prevalence, Tuberculosis, Iran</span> <hr><strong>Acknowledgments</strong>: The authors would like to express their gratitude to the Vice-Chancellor for Research and Technology at Jahrom University of Medical Sciences for their intellectual and administrative support.<br> <br> <strong>Conflict of Interest</strong>: The authors declare that they have no conflicts of interest regarding the conduct of this study.<br> <br> <strong>Availability of Data and Materials</strong>: The data used in this study are publicly available through the Global Burden of Disease (GBD) database.<br> <br> <strong>Consent for Publication</strong>: Not applicable.<br> <br> <strong>Ethics Approval and Consent to Participate:</strong> This study was conducted in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki. The research protocol was approved by the Ethics Committee of Jahrom University of Medical Sciences (Approval Code: IR.JUMS.REC.1403.109).<br> <br> <strong>Financial Disclosure:</strong> The authors declare that they did not receive any financial support from any institution for the conduct of this study.<br> <br> <strong>Author Contributions</strong>: Both authors contributed equally to all stages of the study and to the writing of the manuscript. سالهای عمر تطبیق شده بر اساس ناتوانی, بار جهانی بیماریها, شیوع, سل, ایران Disability-adjusted life years, Global Burden of Disease, Prevalence, Tuberculosis, Iran 65 76 http://jhrd.trjums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-210-1&slc_lang=fa&sid=1 Yaser Sarikhani یاسر ساریخانی yasersarikhani@yahoo.com 2411166206 10031947532846002931 Yes Social Determinant of Health Research Center, Jahrom University of Medical Sciences, Jahrom, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی جهرم، جهرم، ایران. Aida Nankalipour آیدا نانکلی پور Aidanankaly@gmail.com 0022829601 0009-0008-5391-9965 No Student Research Committee, Jahrom University of Medical Sciences, Jahrom, Iran. کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی جهرم، جهرم، ایران.