fa الگوی ساختاری پایبندی مذهبی و کارکردهای شخصیت در پیش‌بینی عود مصرف مواد: نقش میانجی واکنش‌پذیری هیجانی و عقاید وسوسه‌انگیز در ارتقای سلامت روان تخصصي Special پژوهشي Original <strong>سابقه و هدف</strong>: اعتیاد از مهم‌ترین معضلات سلامت عمومی است که با آسیب‌های گسترده فردی و اجتماعی همراه بوده و عود مصرف یکی از چالش‌های اصلی فرایند درمان به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدلی روان‌شناختی از عوامل مؤثر بر عود مصرف در بیماران وابسته به مواد&nbsp; با بررسی کارکردهای شخصیت و واکنش‌پذیری هیجانی و عقاید وسوسه‌انگیز انجام شد.<br> <br> <strong>مواد و روش‌ها</strong>: این مطالعه به‌صورت توصیفی&ndash;همبستگی و با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل افراد وابسته به مواد مراجعه‌کننده به مراکز بهبود و بازتوانی استان سمنان بود. تعداد 350 نفر بر اساس نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای استاندارد برای سنجش پایبندی مذهبی، کارکردهای شخصیت، واکنش‌پذیری هیجانی، ذهن‌آگاهی، باورهای وسوسه‌انگیز و عود مصرف مورد استفاده قرار گرفت. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد و برای بررسی روایی سازه از تحلیل عاملی تأییدی در نرم‌افزار SmartPLS استفاده شد.<br> <br> <strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد پایبندی مذهبی رابطه منفی و معناداری با باورهای وسوسه‌انگیز و عود مصرف دارد و کارکردهای شخصیت نیز به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از طریق کاهش واکنش‌پذیری هیجانی با کاهش عود مرتبط است(P<0.05). واکنش‌پذیری هیجانی نقش میانجی معناداری در ارتباط میان کارکردهای شخصیت و باورهای وسوسه‌انگیز و عود داشت(P<0.05) ، اما این میانجی‌گری در مورد پایبندی مذهبی تأیید نشد. همچنین، مدل ساختاری از برازش مطلوب و قدرت پیش‌بینی مناسبی برخوردار بود.<br> <br> <strong>نتیجه گیری</strong>: یافته‌ها بر اهمیت نقش ترکیبی عوامل شناختی، هیجانی، معنوی و شخصیتی در تبیین رفتارهای اعتیادی تأکید داشت. کاهش واکنش‌پذیری هیجانی حلقه مشترک میان متغیرهای فردی و رفتارهای اعتیادی است و می‌تواند هدف مداخلات تقویتی قرار گیرد. تقویت پایبندی مذهبی در کنار بهبود کارکردهای شخصیت و آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان می‌تواند اثربخشی درمان و پیشگیری از عود را افزایش دهد. <strong>Background</strong>: Addiction is a major public health challenge associated with considerable personal and social harm, and relapse remains one of the most critical obstacles in the treatment process. This study aimed to propose a psychological structural model explaining relapse in individuals with substance use disorders by examining the roles of religious commitment, personality functions, emotional reactivity, and tempting beliefs.<br> <br> <strong>Methods:</strong> This descriptive-correlational study was conducted using structural equation modeling. The statistical population consisted of individuals with substance dependence who had referred to rehabilitation centers in Semnan Province. A total of 350 participants were selected through convenience sampling. Standard questionnaires were used to assess religious commitment, personality functions, emotional reactivity, mindfulness, tempting beliefs, and relapse. Reliability was confirmed via Cronbach&rsquo;s alpha and composite reliability, and construct validity was assessed using confirmatory factor analysis in SmartPLS<br> <br> <strong>Results:</strong> Religious commitment showed a significant negative association with tempting beliefs and relapse(P<0.05). Personality functions had both direct and indirect effects&mdash;through reduced emotional reactivity&mdash;on relapse(P<0.05). Emotional reactivity significantly mediated the association between personality functions and tempting beliefs(P<0.05), but not between religious commitment and relapse. The model demonstrated acceptable fit indices and predictive validity.<br> <br> <strong>Conclusion:</strong> The findings highlight the critical role of cognitive, emotional, spiritual, and personality-related mechanisms in relapse among individuals with substance dependence. Emotional reactivity operates as a central pathway linking internal factors to addictive behaviors, suggesting that interventions targeting emotional regulation, personality strengthening, and religious/spiritual resources may enhance relapse prevention.&nbsp;<br> &nbsp;&nbsp;<br> <strong>Keywords</strong>: <span style="color:#3498db;">Tempting Beliefs, Religious Commitment, Personality Functions, Emotional Reactivity</span> <hr><strong>Acknowledgments:</strong> After the participants had been enrolled, the researcher provided a detailed explanation of the study objectives and the procedures for completing the questionnaires. Participants were assured that all collected information would remain strictly confidential. They were also informed that, upon request, a summary of the study findings would be sent to them via email.<br> <br> <strong>Conflict of Interest:</strong> The authors declare that they have no competing interests.<br> <br> <strong>Availability of Data and Materials</strong>: The data and materials supporting the findings of this study are available from the corresponding author upon reasonable request.<br> <br> <strong>Consent for Publication</strong>: Not applicable.<br> <br> <strong>Ethics Approval and Consent to Participate:</strong> This study was approved by the Ethics Committee of Birjand University of Medical Sciences (Ethics Code: IR.BUMS.REC.1401.407). The research was conducted in accordance with the ethical principles of the Declaration of Helsinki and its subsequent amendments. Before participation, all participants received a full explanation of the study objectives and procedures, and written informed consent was obtained from each participant. The confidentiality of participants&#39; information and the protection of their privacy were maintained throughout all stages of the study.<br> <br> <strong>Funding: </strong>This research received no financial support from any public, commercial, or not-for-profit funding agency.<br> <br> <strong>Authors&#39; Contributions</strong>: All authors made substantial contributions to the conception and design of the study, data collection, data analysis and interpretation, and the drafting and critical revision of the manuscript. All authors reviewed and approved the final version of the manuscript and accept responsibility for the accuracy and integrity of the work. عود مصرف, باورهای وسوسه‌انگیز, پایبندی مذهبی, کارکردهای شخصیت, واکنش‌پذیری هیجانی 46 63 http://jhrd.trjums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-158-1&slc_lang=fa&sid=1 Baran Barabadi باران برآبادی b.barabadi@iau.ac.ir 0793488648 10031947532846002782 No Department of Psychology, Bi.C., Islamic Azad University, Birjand, Iran گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. Fatemeh Shahabizadeh فاطمه شهابی زاده f_shahabizadeh@iau.ac.ir 0790423959 10031947532846002783 Yes Department of Psychology, Bi.C., Islamic Azad University, Birjand, Iran دانشیار ،گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. Maryam Nasri مریم نصری nasri.m@iau.ac.ir 0793488648 10031947532846002784 No Department of Psychology, Bi.C., Islamic Azad University, Birjand, Iran استادیار ،گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. Jalil Jarrahi Fariz جلیل جراحی فریز j.jarrahi@iau.ac.ir 0793488648 10031947532846002785 No Department of Mathematics, Bi.C., Islamic Azad University, Birjand, Iran استادیار ،گروه ریاضی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.