Iranian journal of Health Research and Development

fa شناسایی و تبیین موانع استفاده از خدمات پایگاه‌های سلامت از دیدگاه شهروندان تایباد: یک مطالعه کیفی Barriers to Utilization of Urban Health Post Services in Taybad, Iran: A Qualitative Study تخصصي Special پژوهشي Original <div style="text-align: justify;">سابقه و هدف: دسترسی عادلانه به خدمات بهداشتی اولیه یکی از ارکان اساسی ارتقای سلامت جامعه است. پایگاه‌های سلامت شهری نقش کلیدی در تحقق این هدف دارند، با این حال در برخی مناطق میزان استفاده از این خدمات کمتر از حد انتظار است. این مطالعه با هدف شناسایی و تبیین موانع استفاده از خدمات پایگاه‌های سلامت شهری از دیدگاه شهروندان  شهر مرزی تایباد انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل مضمون در شهرستان تایباد طی ماه‌های آبان تا اسفند ۱۴۰۳ انجام شد. شرکت‌کنندگان شامل 43 نفر از افراد واجد شرایط دریافت خدمات بهداشتی تحت پوشش پایگاه‌های سلامت شهری بودند. انتخاب مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و با تنوع دیدگاه‌ها انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و پس از کدگذاری، مقوله‌بندی و استخراج تم‌ها، تحلیل گردید. برای اعتبار داده‌ها از روش بازبینی مشارکت‌کنندگان و همکاران استفاده شد. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها منجر به استخراج چهار تم اصلی و سیزده زیرتم شد. تم‌های اصلی عبارت بودند از: 1-  موانع ساختاری و سازمانی (کمبود زیرساخت‌ها، ازدحام، بی‌ثباتی نیروی انسانی، عدم رعایت حریم خصوصی) 2- محدودیت‌های خدمات و پوشش مراقبت (کمبود خدمات تخصصی، کیفیت ناکافی مراقبت، نیاز به مراقبت در منزل) 3- نگرش‌ها و رفتارهای فردی (پایین بودن انگیزه پیشگیری، محدودیت زمانی، بی‌اعتمادی به کارآمدی خدمات)  4- ترجیحات مراجعه و پیگیری ناکافی (عدم پیگیری فعال از سوی پایگاه، ترجیح مراکز درمانی دیگر). نتیجه گیری: عدم استفاده از خدمات پایگاه‌های سلامت شهری ناشی از ترکیبی از موانع ساختاری، محدودیت‌های خدمات و عوامل فردی است. ارتقای مراجعه نیازمند بهبود زیرساخت‌ها، تثبیت نیروی انسانی، گسترش خدمات و آموزش مؤثر جامعه است. یافته‌های این مطالعه می‌تواند در بازطراحی خدمات سلامت شهری مبتنی بر نیاز و تجربه واقعی مردم مورد استفاده قرار گیرد. </div> <div style="text-align: justify;">Background: Equitable access to primary health care services is a cornerstone of population health promotion. Urban health posts play a key role in achieving this goal. However, in some regions, utilization of these services remains lower than expected. This study aimed to explore and explain the barriers to using urban health post services from the perspectives of residents of Taybad, Iran. methods: This qualitative study was conducted using a thematic analysis approach between November and March 2024 in urban health posts of Taybad County, located in northeastern Iran. Participants included 43 individuals aged 18 years and older who were eligible to receive primary health care services but had not attended urban health posts during the study period. Participants were selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected via semi-structured interviews and analyzed through open coding, categorization, and theme development. Credibility of the findings was enhanced through member checking and peer review. Results: Four main themes emerged: (1) structural and organizational barriers (e.g., inadequate infrastructure, crowding, workforce instability, lack of privacy); (2) service limitations (e.g., limited specialized care, insufficient quality, need for home-based care); (3) individual attitudes and behaviors (e.g., low priority of preventive care, lack of motivation, time constraints, personal reasons); and (4) Barriers related to follow-up and service preferences (lack of active follow-up by health posts and preference for other health care providers). These factors influenced access to services, their quality, and acceptance by the population. Conclusion: Underutilization of urban health post services results from an interaction of structural barriers, service limitations, and individual-level factors. Improving service utilization requires strengthening infrastructure, st&rlm;abilizing the health workforce, expanding service packages, and enhancing community-oriented health education. The findings provide context-specific evidence that can inform the redesign of urban primary health care services based on the real needs and experiences of the population</div> خدمات بهداشتی اولیه؛ استفاده از خدمات سلامت؛ دسترسی به خدمات؛ تحلیل مضمون؛ مطالعات کیفی؛ ایران Primary healthcare, Non-utilization, Access to healthcare, Qualitative research, Health centers, Taybad 43 54 http://jhrd.trjums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-46-3&slc_lang=fa&sid=1 ali soufi علی صوفی soufia3@mums.ac.ir 6529698264 10031947532846002586 No M.Sc. in Epidemiology, Communicable Diseases Officer, Taybad County Health Center, Mashhad University of Medical Sciences, Taybad, Iran. کارشناس ارشد اپیدمیولوژی، گروه بیماری های واگیر مرکز بهداشت شهرستان تایباد، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران. reza zynali رضا زینلی zeynalir3@mums.ac.ir 074 10031947532846002587 Yes M.D, Taybad County Health Center, Mashhad University of Medical Sciences, Taybad, Iran. پزشک عمومی، مرکز بهداشت شهرستان تایباد، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران. کبری میرزاخانی mirzakhanik@mums.ac.ir 072 10031947532846002588 No Assistant Professor of Midwifery, Nursing and Midwifery Care Research Center, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. استادیار مامایی، مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. عطیه مالک MalekA3@mums.ac.ir 074 10031947532846002589 No M.Sc. in Psychology, Mental Health Officer, Taybad County Health Center, Mashhad University of Medical Sciences, Taybad, Iran. کارشناس ارشد روانشناسی، گروه سلامت روان مرکز بهداشت شهرستان تایباد، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایران.